Ingabe kuzoba nenzuzo ngokushesha nje lapho uthola izinkomba? “Ukushintsha” okugxile emakethe, ukutshalwa kwezimali okusha kwamandla kuvalelisa “endaweni yokunethezeka” yomthamo owodwa

Eminyakeni yamuva nje, isidingo somhlaba wonke samandla ahlanzekile siye sakhula kakhulu. Eqhutshwa ukuqwashisa okukhulu ngemvelo kanye nokukhathazeka okukhulayo ngokuncipha kwezinsizakusebenza zamandla ezivamile, amazwe emhlabeni wonke aqinise imizamo yokukhuthaza nokwamukela ubuchwepheshe obusha bamandla. Njengoba umkhakha omusha wamandla uqhubeka nokukhula ngokushesha, inani elikhulayo lamabhizinisi lingene emakethe, okuholela ekuqineni kokuncintisana. Esimweni esinokuncintisana okukhulu kangaka, ukuthembela enzuzweni eyodwa yokuncintisana akusanele ukuze kube nokusimama kwesikhathi eside. Amabhizinisi kumele aqinise ngokuphelele amakhono awo okuhlukanisa phakathi nesikhathi sokumaketha okugcwele kwamandla amasha.

Unyaka ka-2025 uphawule isikhathi sokwehluka okukhulu embonini entsha yamandla. Ngakolunye uhlangothi, ukumaketha okuphelele kwamandla amasha kushintshe ngokuyisisekelo imodeli yemali engenayo ngaphambilini ngokusekelwe emananini kagesi ahleliwe. Izici ezifana nokuguquguquka kwentengo kagesi kanye nezinselele zokuhlanganiswa kwegridi ziye zavela njengezici ezibalulekile zenzuzo. Ngakolunye uhlangothi, amathuba entuthuko yesikhathi eside yalo mkhakha asathembisa ngaphansi kohlaka lwemigomo "yekhabhoni ephindwe kabili". Okuphawulekayo ukuthi isibuyekezo sakamuva seShayina kwiMinikelo Yayo Enqunyiwe Kazwelonke (ama-NDC), ebeka umgomo wama-kilowatts ayizigidi eziyizinkulungwane ezingu-3.6 womthamo ohlanganisiwe womoya kanye nowelanga ngo-2035, siqinise ukuzethemba kwemboni. Ngenkathi amandla afakiwe esikhathini esizayo kulindeleke ukuthi akhule kancane kancane, ukumaketha kusho ukuthi imbuyiselo yokutshalwa kwezimali ayisaqinisekiswa, futhi ukuzinza kwemali engenayo kuye kwehla - kuphakamisa ukukhathazeka phakathi kwabatshalizimali.

Lokhu kukhathazeka akuveli nje kuphela ekuguqukeni kwemboni kusuka ekubeni yindlela eqhutshwa yimithombo kuya ekubeni yindlela eqhutshwa ukuncintisana kodwa futhi nasezidingweni zemakethe ezishintshayo zamamodeli amasha okutshalwa kwezimali kwamandla. Imodeli yangaphambilini—lapho imbuyiselo ezinzile ingatholakala khona ngokuthola ukuvunyelwa kwephrojekthi—inikeze indawo yohlaka oluyinkimbinkimbi kakhulu, olunezinhlangothi eziningi oludinga amakhono ahlanganisiwe afana “neqhawe eliyi-hexagonal” lokwakha izitshalo zamandla ezisebenza kahle nokuqinisekisa amanani kagesi amahle. Ngakho-ke imboni ingene esigabeni esisha esichazwa ukuncintisana okusekelwe kumakhono.

Eminyakeni engamashumi amabili edlule, amabhizinisi amakhulu kagesi ajwayelekile asebenzisa amandla amakhulu atshale izinsizakusebenza eziningi, isikhathi, kanye nomzamo ekuphathweni kokuphepha, ukwenza ngcono umkhiqizo, ukuguqulwa kwedijithali, kanye nokumaketha kwamandla, kusungulwa izinhlelo zokusebenza zempahla eziyinkimbinkimbi neziphelele. Lezi zinhlelo azigcini nje ngokuphathwa kokutshalwa kwezimali kodwa futhi ziqoqe idatha enkulu yokusebenza—kufaka phakathi umkhiqizo wangempela wokukhiqizwa kwamandla, amaphrofayili emithombo yomoya kanye nelanga, amanani kagesi ahlanganisiwe, amarekhodi okunciphisa, kanye nezilinganiso zezindleko zokusebenza. Ngokuhlaziya amazinga okwehluleka kwemishini, lezi zinhlangano ziye zathuthukisa ubuchwepheshe obubalulekile ekukhetheni imishini kanye nokunciphisa ingozi yokwakha. Idatha enjalo eqoqwe kanye nolwazi kunikeza ukuqonda okubalulekile kokuhlola amaphrojekthi amasha okutshalwa kwezimali. Ngaphezu kwalokho, ngenxa yamaphothifoliyo abo abanzi ezifundeni ezithile, abanye abatshalizimali abakhulu baye baqala amamodeli okusebenza amasha—njengezikhungo zokulawula eziphakathi zesifundazwe, ukulungiswa okuhlangene kwesifunda, kanye neziteshi ezingenabantu—ukunciphisa izindleko zokusebenza nokulungisa. Ngenxa yalokho, abatshalizimali abanezinhlelo zamandla ezigxile kakhulu, eziqhutshwa ulwazi banomkhawulo omkhulu wokuncintisana endaweni ethengiswayo.

Uma kuqhathaniswa izinhlobo ezahlukene zabatshalizimali kanye namakhono abo aqongelelwe kulo lonke umjikelezo wokuphila kokutshalwa kwezimali, kuvela amamodeli ahlukile wamandla angaphambi nangemuva kokutshalwa kwezimali. Emakethe yokuncintisana, ubuchwepheshe balezi zakhono bunquma ukunemba kokuhlolwa kokusebenziseka kuzo zonke izimo zephrojekthi ezahlukahlukene, kuthonya ukuma kwejika lomkhiqizo nenzuzo, futhi ekugcineni kuthinta ikhono lokuthola imbuyiselo eqinile kanye nokugeleza kwemali okuzinzile ngokusebenzisa imisebenzi enekhono, ukugcinwa, kanye nokubamba iqhaza emakethe ngemuva kokuqaliswa. Ngakho-ke, ngaphansi kokumaketha okugcwele, ukwakha imodeli yamandla ephelele nehlukanisiwe kuye kwaba yinto ebaluleke kakhulu.

Kusobala ukuthi amandla embonini ancike kubatshalizimali abahlukahlukene. Inani elikhulayo labatshalizimali bezezimali, izinhlangano ezisebenza eceleni komthwalo, abaqalayo emkhakheni ohlukene, kanye nezinkampani zamandla ezingezona ezendabuko bangena esikhaleni esisha samandla. Kulaba bahlanganyeli, ukuphindaphinda izinhlelo zokusebenza nokuphatha zezinkampani ezinkulu zamandla ezisunguliwe—ezinikezwe imikhawulo yesikhathi, imali, ukubekezelela ukuzama nokwenza amaphutha, kanye nokuthuthukiswa kwamakhono—akunakwenzeka futhi akusebenzi. Kulesi simo, njengoba ukugxilisa utshalomali kuncipha, isidingo sezinsizakalo zokusebenza ezikhethekile kanye nokugcinwa okukhulu kulindeleke ukuthi sikhuphuke. Ubuchwepheshe kanye nomnotho wesilinganiso ekuphathweni kwempahla kuzoqhuba ukuhlanganiswa kwesigaba senkonzo yangemva kokutshalwa kwezimali. Ukuqhubekela phambili, izinhlaka zamandla ezihambisanayo kanye nokubambisana kwamasu phakathi kwamabhizinisi kuzoba yinto ebalulekile ekukhuleni okusimeme.


Isikhathi sokuthunyelwe: Okthoba-16-2025